×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true
true
ویژه های خبری
true
    امروز  چهارشنبه - ۲ مهر - ۱۳۹۹  
true
false
قدمت خاتون آباد در شهرستان پاکدشت-پایگاه جامع پاکدشت نیوز

از وسط خاتون آباد نهر همیشه جاری فرون آباد می گذشت . در دو طرف این نهر درختان بید و زبان گنجشک و گلی های اطلسی و نیلوفر فراوان روئیده بود که دور درختان پیچیده و زیبایی بسیاری به این مسیر نهر داده بود.

اکثر منازل اهالی خاتون آباد به ویژه آنان که در نزدیکی این نهر بودند درختان میوه انار ، انجیر و زردآلوی فراوان داشتند.

کسانی که می خواستند درختان منازل خود را آبیاری کنند. حق نداشتند از این آب، نهرهای فرعی به منازل خود احداث کنند. اما گویا میراب فرون آباد اجازه داده بود با سطل آب به این نهرهای فرعی بریزند و ایرادی نمی گرفت.

بیشتر بخوانید: تاریخچه شهر شریف آباد

خاطره یکی از پیرمردان منطقه خاتون آباد در مورد نهر آب

یکی از پیرمردان خاتون آباد در مورد این نهر حکایت جالبی تعریف کرد . او گفت: چندین سال قبل آب فرون آباد از کنار خاتون آباد عبور می کرد. محمدمهدی خان پازوکی که بزرگتر این روستا بوده است با حفر نهری شبانه آب را از وسط خاتون آباد به طرف فرون آباد برمی گرداند.

کدخدای فرون آباد با میل و چوب و قشون کشی برای نزاع های قومی که خیلی رایج بود به خاتون آباد حمله می کند و محمد مهدی خان را به مبارزه می طلبد.

محمد مهدی خان که فردی هوشمند و علاقمند به آبادانی بوده است و خیلی خوب می دانست که هر کجا آب است آبادانی است ، گفت اگر ما به نزاع بپردازیم جز کشته شدن چند نفر چیزی حاصل نمی شود . بیا هر یک به نوبت یکی یکی توی این آب سکه (طلا) بیندازیم اگر تو این قدرت را داشتی و پیش از من سکه انداختی آب را بر گردان .. اما اگر من بیشتر سکه انداختم آب از همین جا بگذرد . که در اینجا کدخدای فرون آباد کم می آورد و مسیر آب میان خاتون آباد باقی می ماند. خاتون آباد از روستاهای پازوکی هاست .

از دوشان تپه الى خاتون آباد پنج فرسنگ است و راه اول رو به جنوب و بعد چند درجه به مشرق ميل می کند و در این راه همه جا کالسکه به سهولت عبور می نماید تا نزدیک خاتون آباد و از آنجا نهرهای زیادی است که از رود جاجرود جدا کرده اند و از برای زراعت دهات ورامین و خالصه دیوان اعلا می برند. قدری کالسکه را مانع است . خاتون آباد محازی حصارامیر واقع است و نزدیک یکصد خانوار واقعند . جناب حاجی ملاعلی مجتهد مشهور به کنی در خاتون آباد کاروانسرایی بنا نموده از کاروانسراهای بسیار خوب خواهد شد و فایده کلی از برای زوار و قوافل خواهد داشت ، در جنوب شرقی ضلع شرقی این کاروانسرا آب انباری بود که اینجانب بارها از پله های آن که بیش از ۴۰ پله بود پایین رفته و آب نوشیده بودم. محل این آب انبار در حال حاضر میدان شده است.

در سال ۱۲۹۷ه.ق در سفرنامه ناصرالدین شاه که از راه شمال جاده کناره به مشهد رفته و اعتماد السلطنه در سال ۱۳۰۱ ه.ق به نام مطلع الشمس نوشته است میخوانیم:

منزل اول خاتون آباد است . چهار ساعت و نیم از دسته گذشته وارد باغچه کدخدا اسکندر کدخدای ده افتاده ، ناهار مختصری که از شهر برداشته بودند صرف شد . بعد از ناهار قدری استراحت ، قدری به صحبت های حاجی میرزاحسین و سفر مکه معظم زاده ها الله شرفا گذشت . بعد از ادای فریضه و صرف چای قریب به غروب به تماشای ده و زراعات و کاروانسرای جناب مستطاب حجة الاسلام آقای حاجی ملاعلی رفته عودت بباغچه شد . شام شب را میهمان حیدربیک ایل بیگی طايفه عربی که در خاتون آباد سکنی دارند بود . راه امروز چهار فرسخ أست…

دهات و قراء مفصله که امروز دیده شد، خیلی خرم و با صفا و خلوت است . برای عابرین خوب منظری است. خاتون پنج دانگ خالصه است . یک دانگ اربابی، نیم دانگ اربابی را مستوفی الممالک (مرحوم میرزا یوسف صدراعظم ) به توسط حاجی میرزاحسین ممیز خریدند و ضمیمه خالصه کردند . نیم دانگ دیگر اربابی است». (خالصه زمین متعلق به دولت است نگارنده)

جمعیت خانواده در منطقه خاتون آباد

جمعیت اینجا تقریبا ۶۰ خانوار است غالبا از طایفه پازوکی قدری هم کردبچه و متفرقه اند قلعه ندارد، خانه های پست مخروبه دارد ، یخچال و حمام هم دارد ، باغات از قدیم داشته خراب و منهدم شده جز دو سه قطعه باغچه کوچک دیده نشد ، قنات ندارد از رودخانه جاجرود مشرب می شود ، نهر از میان ده می گذرد ، احشام تقریبا ۳۰۰ گاو و مادیان دارد سه هزار بز و گوسفند دارد اجاره اینجا ۲۵۰ تومان نقد و ۲۵۰ خروار غله است. بذری که امسال کاشته اند ۹۵ خروار غله و پنج خروار شلتوک سیفی کاری جزیی دارد ملایی در ده دیده شد که اسمش ملا قربان علی از اهل دامغان در اینجا ساکن است و حاکم شرع اینجاست نزدیک ده در کنار جاده کاروانسرای آجری خوبی جناب مستطاب حجت الاسلام آقای حاجی ملا علی سلمه الله تعالی ساخته اند تقریبا ۵۰ حجره دارد سالی ۱۲۰ تومان اجاره داده اند کاروانسرای معتبری است ليكن خوب نگاهداری نکرده اند تعمیرات خیلی جزیی دارد که عنقریب کلی خواهد شد آب انبار آجری بزرگ خوبی دارد در جنب کاروانسرا و متعلق به کاروانسرا است آب نداشت قدری خرابی داشت جهه تحقیق شد گفتند که دو سال قبل در عبور افواج به خراسان شیرش را کنده و برده اند. بعد از آن کسی شیر اب انبار را کار نگذاشته برای پنج شش شاهی آب انبار ۷۰۰-۸۰۰ تومانی قریب به انهدام است.

اهالی قدیم خاتون آباد می گویند برای اداره این کاروانسرا مرحوم ملا علی کنی دو آسیاب در بالادست خاتون که بی شک سر راه نهر فرون آباد بوده است دایر کرده بود تا از در آمد این دو آسیاب هزینه نگهداری کاروانسرا تأمین شود که از این دو آسیاب در حال حاضر اثری نیست .

هوای امروز گرم و آفتاب زننده سر شب هم قدری بادهای مختلف آمد ، روی هم رفته هوای خوبی ندارد، نرخ اجناس نان يكمن تبریز سه عباسی جو ۵۰۰ دینار کاه پنج شاهی گوشت ۵۰۰ دینار در کاروانسرا به عابرین و قوافل به این قیمت می فروشند و روز سه شنبه هشتم یک ساعت به دسته مانده به طرف ایوانکی روان شد . شش ساعت از دسته گذشته وارد و در خانه کربلایی حسین نام منزل نمود مسافت امروز هشت فرسخ است .

بیشتر بدانید: جهت آگاهی از اخبار فرهنگی پاکدشت بر روی اخبار پاکدشت کلیک کنید.

واحد پول منطقه خاتون آباد در زمان شاه عباس

عباسی : واحد پول زمان شاه عباس بوده که تا این تاریخ وجود داشته است وزن آن یک مثقال یا ۴ / ۶۴ گرم بوده است . یک تومان در آن زمان ۵۰ عباسی محاسبه می شد که در زمان قاجار و پهلوی چهار شاهی بود . هر ۱۰ شاهی نیم ریال و از هر ۲۰ شاهی یک ریال و هر ۱۰ ریال یک تومان محسوب می شد . (۱۰ شاهی معادل

پنج دینار و ۱۰ دینار یک ریال بود).

همان طوری که ملاحظه شد در سال ۱۲۸۳ه.ق در سفرنامه خراسان ناصرالدین شاه جمعیت خاتون آباد ۱۰۰ خانوار و در سال ۱۲۹۷ که در فاصله ۱۴ سال جمعیت این روستا ۴۰٪ کاهش پیدا کرده است. این امر بیانگر کاهش رونق اقتصادی و اجتماعی این روستا در زمان ناصرالدین شاه است . دلیل دیگری بر صحت این مقایسه این است که در سال ۱۳۸۳ از خانه های مخروبه و غیر معمور آن نام برده شده که در حال انهدام است .

انهدام روستای خاتون آباد در فاصله ۱۲۹۷ تا ۱۳۱۴ باز هم مشاهده میشود . سفرنامه سدیدالسلطنه تأليف محمد علی خان سدیدالسلطنه مینابی بندرعباس که در ربیع الاول سال ۱۳۱۴ صورت گرفته است اشاره به این مسئله دارد در صفحه ۱۹۷ این سفرنامه می خوانیم:

قریه ای است صاحب ۵۰ خانوار جمعیت و از توابع ورامین و از املاک خالصه و از مستاجرات غلامعلی خان امین همایون و سالیانه ۲۵۰ تومان نقد و ۲۰۰ خروار  جنس از دیوان اجاره نموده است و از رعیت مقابلش هر دویست و پنجاه ، چهارصد دریافت می کند.

در قریه حمامی است غالب اوقات زنانه می شود . مشروب مردم و زراعت از رودخانه جاجرود است و عمده زراعت اینجا جو و گندم است و مسافتی مغرب قريه امامزاده است موسوم به حمزه،  پسر حضرت رضا (ع). گنبد گلین و ضریح چوبین او بس محقر و قبرستان اهالی در جنوب امامزاده واقع است . سنگ مزار قبور در هزار و دویست و دوازده در آنجا دیدم . وصل بگنبد اطاقی است. فراز باب اطاق و گنبد مرقوم است: « وفات نور جهان در سنه هزار و صدو بیست و پنج». اما كاروان ابنیه حاج ملا علی کنی رحمه الله تعالی است و ۳۰ سال می شود ساخته شده ، و قريه واقع است . میرزا عبدالصمد مستاجر خانه عباسعلی گمرکچی در حضرت عبدالعظیم کاروانسرا را سالیانه در ۱۲۰ تومان اجاره نموده دو باغ بیرون کاروانسرا کنار نهر واقع است. کاه من تبریز دویست دینار ، جو ده شاهی ، هیزم ۳۰۰ دینار ، گوشت دو هزار و ده شاهی ، نان یک هزار ، زغال سی شاهی می فروختند.

خان جان بیگ پسر یحیی خان چاپار چی سابق سفارت انگلیس از آشنایان قدیم ما است، سرکشی املاک خود به خاتون آباد آمده از ما دیدن نمود».

با توجه به اینکه سديد السلطنه در سال ۱۳۱۴ قمری قدمت این کاروانسرا ۳۰ |سال قبل آورده است. بنابر این تاریخ ساخت آن را می توان حدود سال های ۱۲۸۰ برشمرد. اگر تاریخ ساخت بنا را ۱۲۸۰ق. قلمداد کنیم این کاروانسرا حدود ۱۲۰ سال قبل ساخته شده است، در حالی که قدمتی بیش از این دارد.

مالکیت این کاروانسرا که از بناهای قاجاریه است در حال حاضر در اختیار شخصی غیربومی است که از صاحب نسق های خاتون خریده است.

همانطوریکه ملاحظه می شود با نصب درهای آهنی ناهمگن به بافت ساختاری کاروانسرا نمایی نامطلوب به آن داده اند.

مالک آن حجره های کاروانسرا را برای تولیدات کوچک به افراد مختلف اجاره داده است. مستأجران هم بدون هیچ گونه شناختی از این اثر باستانی تعهدی درجهت حفظ آن ندارند.

قدمت و تاریخچه خاتون آباد در شهرستان پاکدشت-پایگاه جامع پاکدشت نیوز

اگر متولیان امر اقدامی منطقی در جهت مالکیت آن نکنند و این بنا را جزء آثار ملی در نیاورند عنقریب به ویرانی آن کمک کرده اند.

در حالیکه با حفظ و نگهداری و ترمیم آن می تواند محل مناسبی برای دایر نمودن موزه ای کار آمد باشد و با جمع آوری آثار قدیمی زندگی و معیشتی منطقه فضای مناسبی را برای بازدید عموم فراهم کرد.

بدین ترتیب طبق نظر سدیدالسلطنه در فاصله ۷ سال سکنه خاتون آباد از .۶ خانوار به ۵۰ خانوار تقلیل یافته است.

سکنه منطقه خاتون آباد

بطوریکه از سفرنامه ناصرالدین شاه برمی آید سکنه خاتون آباد علاوه بر پازوکی ها،  که سکنه اصلی و اولیه آن هستند طایفه کردبچه و عرب هم بوده اند. از کرد بچه ها در حال حاضر در خاتون آباد اثری نیست . به غیر از این چند خانوار کتی، کارخانه ، لرنی، محسنی ، خراسانی و محمدخانی را هم از سکنه قدیمی خاتون آباد می توان برشمرد.

اصلاحات ارضی منطقه خاتون آباد

خاتون آباد اولین روستایی بود که در ایران به همراه روستای داود آباد ورامین اصلاحات ارضی شد. این اصلاحات ارضی در سال ۱۳۲۸ صورت گرفت. نکته جالب توجه این که کارشناسان اصلاحات ارضی آن زمان گویا آینده اراضی پر رونق را در ۶۰ سال پیش خیلی خوب پیش بینی می کردند. در این اصلاحات ارضی برای هر کشاورزی که صاحب نسق بود و زمین دار می شد یک قطعه ۱۰۰۰ متر مربعی در مسیر جاده تهران مشهد در نظر گرفتند (به این علت به زمین ۵منه معروف بود چون در هر ۲۰۰ متر مربع ۳ کیلو، یک من بذر می پاشند) حالا این اراضی قیمت متر مربعی چند میلیونی پیدا کرده است که پیش بینی کارشناسان آن زمان قابل تعمق است. نمونه سندی که این اراضی تقسیم و سند آن در سال ۱۳۳۲ صادر شده است را در زیر ملاحظه می فرمائید:

تاریخچه خاتون آباد در شهرستان پاکدشت-پایگاه جامع پاکدشت نیوز

همانطوریکه که قبلا هم گفته شد با رفتن مدیریت از روستا زمین بدون هرگونه پشتوانه مالی برای خرید آب و بذر و کود و… در اختیار روستایی یک لاقبا قرار گرفت که مخارج زندگی او را تأمین نمی کرد. در این هنگام با برچیده شدن کوره های آجرپزی واقع در میدان شوش و دروازه غار صنف فخاران به اراضی خاتون  آباد که در حال حاضر خاک رس بسیار مرغوب داشت و قسمت اعظم آن به علت سوء مدیریت بلااستفاده مانده بود روی آوردند. .

اراضی روستایی در مانده را در سطح وسیعی به ثمن بخس خریدند. کوره های آجرپزی چون میخ طویله برعکس در زمین های خاتون آباد سبز و کشاورزان با میل و رغبت وافر اراضی باد آورده را فروختند. روستایی پول ندیده یک مرتبه صاحب چند هزار تومان شد از روستا دل کند و راهی زندگی شهری گردید . کسانی هم بودند که به قول خودشان در قرعه (۲ نسق) زمین داشتند. همه آن را فروختند و به خوش گذرانی پرداختند و به میوه فروشی با چرخ دستی روی آوردند. البته آنهایی که شم اقتصادی و اجتماعی داشتند با فروش به موقع و سرمایه گذاری منطقی به تحول اقتصادی و اجتماعی قابل ملاحظه ای رسیدند ولی در هر دو حال کشاورزی در این روستا منهدم شد.

جمعیت خاتون آباد در پی موجودیت کوره های آجرپزی و واحدهای تولیدی کوچک و بزرگ رو به افزایش نهاد. با خرید اراضی ساکنین اولیه و اصیل برای اسکان و ایجاد کارخانه، بومی ها به تهران و دیگر دیار مهاجرت کردند. آنهایی هم که ماندند در جمعیت و فرهنگ مهاجرین حل شدند.

به جای خرمن گندم و پنبه و محصولات صیفی طالبی و هندوانه که در جای جای این اراضی حاصلخیز چون کوهی کوچک خودنمایی می کرد ردیف های آجرهای خشک شده جهت حمل به کوره پخت بود. دورنمای گندم زار پهناور دیروز و خوشه های زیبای برنج کمتر از صد سال پیش میله های کوره های آجرپزی خودنمایی می کرد که از دوردست ها قابل مشاهده بود .

کوره آجر پزی خاتون ۀباد - پایگاه پاکدشت نیوز

دیگر از خاک حاصلخیز اراضی خاتون آباد در دشت پهناور اثری نبود. به جای آن تلی از خاک و گل به وجود آمد و کوره های بزرگ آجرپزی با آن دودکش های سر به فلک کشیده در جای جای اراضی کشاورزی خاتون آباد خودنمایی می کرد که چون میخ طویله ای معکوس سر به آسمان آورده بود.

کوره آجر پزی خاتون ۀباد - پایگاه جامع پاکدشت نیوز

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false