×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true
true
ویژه های خبری
true
    امروز  چهارشنبه - ۷ اسفند - ۱۳۹۸  
true
false
تغذیه و دیابت - تصویر اصلی

اصولاً «رژیم غذایی» یعنی یک محدودیت غذایی که طی آن ، انسان غذایی را مصرف کند که چندان باب میلش نیست . رژیم غذایی را معمولا شخص دیگری برای انسان معین می کند . پس از کشف انسولین در سال ۱۹۲۲ توسط بانتینگ و با توجه به اینکه کم کم پاتوفیزیولوژی دیابت توضیح داده شد ، رژیم غذایی نباید به عنوان درمان دیابت به کار گرفته می شد . در آن دوره نیز این نظریه از سوی عده کمی از متخصصان مورد قبول واقع شد. بر خلاف پزشکانی که رژیم غذایی را به عنوان درمان دیابت تلقی می کردند، فردریک بانتینگ؛ کاشف انسولین و کارل اشتولته؛ متخصص آلمانی ، جزو پزشکان مخالف این محدودیت بودند . ایشان اعتقاد داشتند : « اگر دیابتی به اندازه کافی انسولین تزریق کند می تواند برنامه غذایی خود را به میل خود تنظیم نماید »

بیشتر بخوانید : تغذیه و درمان در دیابت نوع ۱ و ۲

کارل اشتولته در سال ۱۹۳۱ اظهارداشت : « افراد دیابتی با تزریق انسولین مانند افراد غیر دیابتی هستند و به این وسیله می توانند همانند در غیر دیابتی ، غذای خود را انتخاب و میل کنند . نباید تغذیه روزانه افراد دیابتی را با کرم های دقیق حساب شده و در قالب لیستی از پیش تایین شده تنظیم کنیم و با آنان همچون موجوداتی آزمایشگاهی رفتار نماییم. »

اصولا تا قبل از کشف انسولین، درمان دیابت فقط با رژیم غذایی صورت می گرفت و این در حالی بود که اکثردیابتیهای وابسته به انسولین کودکان ونوجوانان)، از سوء تغذیه رنج می بردند. اکنون تقریبا غالب بخشهای طب داخلی، روشهای دیگر درمانی را جانشین رژیم درمانی» کرده اند . متأسفانه متخصصان دیابت برای اولین بار در سال ۱۹۷۳ یعنی تقریبا ۵۰ سال پس از اظهارات بانتینگ و اشتولته : دریافتند که در دیابت ، «رژیم درمانی» یک اشتباه بوده است و این در حالی است که امروزه توصیه های نادرست به دیابتی ها ، از جمله «حذف برخی از ناهای اصلی مثل برنج ، نان و یا مصرف بیش از اندازه کدو، سبزیجات، گوشت و…» همچنان ادامه دارد .

هدف از تغذیه صحیح در دیابت

۱-حفظ میزان قند خون در حد طبیعی برای پیشگیری از نوسانات قند خون یعنی ( هیپوگلیسمی و هایپرگلیسمی )

۲-حفظ لیپیدهای خون در حد طبیعی برای پیشگیری از سکته قلبی

۳- تنظیم برنامه غذایی با میزان انرژی مناسب برای تأمین نیازهای تغذیه ای و نیز حفظ و نگهداری وزن بدن در حد مطلوب و تنظیم و ترتیب زمان مصرف وعده ها و میان وعده ها و ترکیب مواد غذایی مصرفی برای جلوگیری از تغییرات گلوکز خون، بویژه در افرادی که نیاز به انسولین یا دارو دارند

۴- تأمین رشد کافی در کودکان و کفایت تغذیه ای در زنان باردار و شیرده مبتلا به دیابت .

تغذیه و دیابت - تصویر چهار

تغذیه و انرژی مورد نیاز بدن برای افراد دیابتی

آیا میدانید اساساً رابطه قند و نیاز های بدن چگونه است ؟

شما برای هرگونه فعالیت (چه جسمی و چه ذهنی) نیاز به «انرژی» دارید. این انرژی از مصرف قند در بدن به وجود می آید. قند نیز از مواد غذایی تأمین می شود .

تغذیه

قند

انرژی

تحرک جسمی

( انسولین، کلید مصرف قند )

فعالیت ذهنی

قبل از طرح هرگونه مبحثی در مورد تغذیه، لازم است مطالبی در مورد انرژی مورد نیاز بدن بدانید . میزان نیاز انرژی در افراد مختلف ، متفاوت است . هر فرد به تناسب وضعیت خود (سن، وزن، قد و فعالیت بدنی) به انرژی نیاز دارد. تحقیقات تاکنون نشان داده است که افراد دیابتی خوب کنترل ، از شادابی و طول عمر بیشتری نسبت به سایر افراد برخوردارند و بر همین اساس نیز متخصصان دیابت معتقدند که برنامه غذایی این افراد برای غیر دیابتی ها نیز تغذیه ای صحیح و مطلوب است . به این ترتیب ، هر فرد چه دیابتی و چه غیر دیابتی ، قبل از تنظیم هر نوع برنامه غذایی لازم است بداند بدنش چه میزان کالری نیاز دارد  .

تغذیه و دیابت - تصویر سه

 محاسبه انرژی مورد نیاز بدن

برای محاسبه میزان کالری مورد نیاز هر فرد، ابتدا باید وزن طبیعی را محاسبه کرد . برای این محاسبه روشهای مختلفی وجود دارد که ساده ترین آنها، استفاده از فرمول بروکا است:

در ادامه توضیح خواهیم داد که چگونه می توانید این مقدار کیلو کالری مورد نیاز بدنتان را بین وعده های غذایی تقسیم کنید و به این ترتیب دریابید که در هر وعده غذایی چه مقدار غذا لازم است میل کنید .

مواد غذایی یا تولید کننده های انرژی

غذایی که برای تولید انرژی مصرف می کنیم حاوی «کربوهیدراتها نشاسته ها و قند ها)، پروتئین ها و چربی ها» است. «ویتامین ها و مواد معدنی» نیز به عنوان تکمیل کننده ها مصرف میشوند. قبل از توضیح، ذكر نکتهای ضروری مینماید و آن این است که وقتی از ترکیبات غذایی مثلا کربوهیدرات ها صحبت می کنیم، باید بدانید در همه غذاها کربوهیدرات وجود دارد، اما آنچه به عنوان ماده غذایی کربوهیدرات دار از آن نام برده می شود ماده غذایی است که دارای درصد بسیار قابل توجهی کربوهیدرات است و همین طور پروتئین ها و چربیها و سایر گروههای مواد غذایی. مثلا «شیر» به عنوان ماده غذایی پروتئینی از آن یاد می شود، در حالی که ۲۰۰ سی سی از آن حاوی ۱۰ گرم کربوهیدرات و فقط ۷ گرم پروتئین است!

کربوهیدرات ها

مواد نشاسته ای و انواع قندها را به طور کلی «کربوهیدرات» می نامند. مواد غذایی حاوی کربوهیدرات را بسادگی می توان به ذهن سپرد زیرا

در آنها از منابع گیاهی تهیه میشوند مثل «نان، برنج، سیب زمینی، ماکارونی، میوه ها» بجز «شیر و ماست» که از منابع حیوانی تهیه می شوند. کربوهیدرات ها مهم ترین منبع انرژی هستند. در این میان، آنچه یک دیابتی باید بدانند این است که فقط کربوهیدراتها قند خون را بالا می برند، اما این امر نباید به حذف و یا کاهش میزان مواد کربوهیدرات دار از برنامه غذایی منجر شود زیرا بدن به این مواد نیازمند است و این مواد باید به میزان حساب شده ای بین کلیه وعده های غذایی تقسیم و مصرف شود.

مواد غذایی کربوهیدرات دار خود به دو دسته عمده تقسیم میشوند.

۱-مواد غذایی کربوهیدرات دار «آزاد»

۲- مواد غذایی حاوی کربوهیدرات فراوان

تغذیه و دیابت - تصویر دوم

مواد غذایی کربوهیدرات دار «آزاد» : بسیاری از مواد غذایی کربوهیدرات دار را شما می توانید بدون حساب کردن میل نمایید زیرا قند خون را یا به میزان کم افزایش می دهند و یا اصلا افزایش نمی دهند. این مواد را می توانید «آزادانه» میل کنید. «انواع سبزیجات» در این گروه قرار دارند و به اندازه معمول می توانند مصرف شوند. سبزیجات مثل: «گل کلم، قارچ، انواع کاهو، خیار، شلغم، ترب، مارچوبه، انواع کلم، بادمجان، کدو، فلفل دلمه، لوبیا سبز، گوجه فرنگی، زیتون سبز، جعفری، اسفناج، تره، ریحان تربچه، برگ تربچه، کرفس، ریواس، کنگر و…»

فقط «سیب زمینی و بلال» قند خون را بوضوح افزایش میدهند و باید حساب شده میل شوند .

خشکبار» ( پسته، گردو، فندق، پسته شام و غیره) با وجود اینکه کربوهیدرات دارند اما نیازی به محاسبه ندارند زیرا دارای فراوانی هستند و در نتیجه باهستگی در دستگاه گوارش جذب تند و میزان قند خون را به کندی بالا می برند. .

«حبوبات» دارای کربوهیدرات فراوانی هستند ولی قند خون را با افزایش نمی دهند و به همین دلیل توصیه ما این است: «حبوبات در صورتی که به مقدار کم همراه با غذا میل شوند نیازی به محاسبه ندارند اما اگر به عنوان یک وعده غذایی (مانند عدسی) میل گردند، باید حساب شده میل شوند .»

مواد غذایی حاوی کربوهیدرات فراوان مواد غذایی حاوی کربوهیدرات فراوان (مانند سیب زمینی، نان، برنج و ماکارونی که حاوی نشاسته اند) باید حساب شده میل شوند. نشاسته در دستگاه گوارش، کاملا به گلوکز تجزیه میشود و به همین دلیل میزان قند خون را بشدت افزایش میدهد. بعضی از کربوهیدرات ها پس از ورود به دستگاه گوارش و تجزیه شدن، تنها ) بخشی از آن به گلوکز تبدیل میشود.

میوه ها دارای مقدار فراوانی قند میوه (فروکتوز) هستند که میزان قند خون را (برخلاف گلوکز) بشدت افزایش نمی دهند. تنها نیمی از قند موجود در شیر از گلوکز تشکیل شده است، به همین دلیل اثر فراوانی روی میزان قند خون نمی گذارد.

بیشتر بخوانید : دیابت و مصرف ویتامین ها

سوالت متداول در رابطه با تغذیه و دیابت

• آیا می توانم مقدار بسیار کمی شکر «به عنوان چاشنی» میل کنم؟

واضح است که اصولا مصرف شکر در برنامه غذایی شما جایی ندارد اما در مقابل غذاهایی که با شکر تهیه میشود (مانند بستنی) چه باید کرد؟

اگر یک دیابتی قبل از هر وعده غذایی انسولین تزریق کند، یعنی تحت روش درمانی تزریقات مکرر قرار دارد، و به این ترتیب برای وعد

ه غذایی خود به اندازه کافی انسولین در جریان خون خود دارد و میتواند گاهی بستنی را به عنوان دسر میل کند. البته باید مقدار بستنی را جزء وعده غذایی خود حساب کند.

بتازگی دیده شده است دیابتیهایی که آموزش کافی دیده اند و بطور پیگیر و مرتب در طول روز میزان قند خون خود را اندازه گیری می کنند و مقدار انسولین خود را بطور صحیح تطبیق می نمایند، می توانند کمی شکر و یا به مقدار کم از غذاهایی که با شکر تهیه میشود، میل کنند. البته تنها در صورت آموختن اندازه گیری کربوهیدرات» آن، هیچ گونه مسئله ای برای دیابتی به وجود نمی آید. (در حقیقت شما نیز میتوانید شکر را به عنوان چاشنی میل کنید، همان گونه که سایر افراد فلفل را به عنوان چاشنی مصرف می کنند)

البته دیابتی ها نباید به اندازه غیر دیابتیها شکر میل کنند. حتی برای غیر دیابتی ها نیز مصرف کمتر شکر، سالم تر است زیرا به این وسیله از چاقی پیشگیری میشود و دندان های سالم تری نیز خواهند داشت.

مطمئنا یک دیابتی هر چه میزان قند خون و یا قند ادرار خود را کنترل کند و در عین حال آموزش لازم را فرا گیرد و بداند که چگونه دیابت خود ا را درمان کند، بهتر می تواند غذای خود را «آزادانه و متنوع» انتخاب کند.

• پروتئین ها

این گروه از مواد غذایی بیشتر برای رشد و ترمیم ساختمان ارگانهای بدن مصرف می شوند. مواد پروتئینی اگرچه برای تولید انرژی مصرف می شوند اما جزو عمده ترین منابع انرژی نیستند. مواد پروتئینی، اگر در حد معمول مصرف شوند، نیازی به محاسبه شدن ندارند. در کودکان و نوجوانان دیابتی باید به این نکته توجه شود که غذای روزانه آنان به اندازه کافی پروتئین همراه داشته باشد. یک کودک باید همواره رشد کند و به این ترتیب به مواد پروتئینی نیاز دارد. بنابراین در برنامه غذایی روزانه کودک، باید «پنیر، شیر، گوشت و تخم مرغ» وجود داشته باشد. پروتئین ها به دو دسته حیوانی و گیاهی تقسیم میشوند و در مواد غذایی زیر وجود دارند:

«پروتئین حیوانی» ؛ گوشت، تخم مرغ، مرغ، ماهی

« پروتئین گیاهی»؛ بادام زمینی، حبوبات، سویا

• چربی ها

این نوع مواد بیشتر در انواع گوشتها، لبنیات (کره، خامه، سرشیر، پنیر) و انواع روغن های مصرفی وجود دارند . این منابع جزو منابع ذخیره ای انرژی بدن به شمار می آیند .

•آیا می توانم کره بخورم؟

در صورتی که وزنتان مناسب باشد و نیازی به کاهش وزن نداشته باشید، احتیاجی نیست مقدار چربی را که در طول روز مصرف می کنید محاسبه کنید. اما اگر چاق هستید باید چربی یا غذاهای چرب، کمتر مصرف کنید. ۱ گرم چربی نسبت به ۱ گرم پروتئین یا ۱ گرم کربوهیدرات، بیش از ۲ برابر کالری دارد. در صورتی که دیابت شما از کنترل مطلوب برخوردار و مقادیر چربی خون، در حد طبیعی باشد بنابراین شما هم می توانید مانند سایر افراد جامعه همراه صبحانه، در حد معمول از کره استفاده کنید. البته نظرات مختلف است، بعضی از محققان معتقدند استفاده از چربی گیاهی که بیشتر دارای اسیدهای چرب غیر اشباع شده است، ارجح می باشد.

•مراقب چربی های مخفی باشید!

بیش از نیمی از چربی هایی را که همراه با غذا مصرف می کنیم از موادی تشکیل شده اند که دارای چربی مخفی» هستند و در این مورد باید به مواد غذایی مانند پنیر، تخم مرغ، کالباس و … که در برنامه غذایی است توجه کنیم. ما اگر مواد غذایی حاوی چربی کم را انتخاب کنیم، ۲ فایده دارد:

۱- کمتر کالری مصرف می کنیم

۲- پروتئین با کیفیت بالا مصرف می کنیم

هنگام استفاده از مواد غذایی حاوی چربیهای قابل رؤیت، بهتر است تا حد ممکن از غذاهای دارای چربی های گیاهی استفاده کنیم.

به این ترتیب نه تنها یک دیابتی بلکه هر فرد غیر دیابتی نیز باید بداند غذایی را که می خواهد میل کند، حدودة حاوی چه مقدار کربوهیدرات پروتئین و چربی است. اگر انواع مواد غذایی در حد تعادل میل شود، هیچ عارضه و مشکلی پیش نخواهد آمد اما مشکلات از آنجا آغاز میشود که به مرز تعادل در مصرف مواد غذایی بی توجهی میکنیم یعنی مثلا هنگامی که می گویم کودکان در مصرف چربی محدودیت ندارند، عده ای تصور میکنند که مثالا خوردن یک قالب کره هنگام صبحانه مجاز است، در حالی که این شیوه خوردن، چه برای یک دیابتی و چه برای یک غیر دیابتی، دور شدن از مرز تعادل است.

در مورد رابطه سن و کالری مورد نیاز بدن باید متذکر شد که بعد از ۱۸ سالگی، با افزایش سن، مقدار کالری مورد نیاز نیز کاهش می یابد یعنی مقدار غذا را باید کم کرد ولی متأسفانه بسیاری از افراد در سنین بالا، پر اشتهاتر غذا میل می کنند که باید این تمایل خود را تحت کنترل درآورند. اما کودکان و نوجوانان این محدودیت را ندارند، یعنی با رعایت نسبتهای لازم می توانند انواع مواد غذایی را میل کنند.

تغذیه و دیابت - تصویر اول

تنظیم برنامه غذایی افراد دیابتی

بسیاری از افراد دیابتی دائما در پی یک لیست و برنامه غذایی روزانه مستند اما از آنجا که در تعیین یک برنامه غذایی، مواردی چون فرهنگی عادات غذایی، تانفه فرد» و علاوه بر تمام اینها میزان درآمد اقتصادی افراد، دخالت مستقیم دارند، لذا نمی توان یک برنامه غذایی تعیین نمود و ان را برای همه قابل استفاده دانسته یک برنامه صحیح غذابی، نه رژیم است و نه محدودیت بلکه تغذیه صحیح است. به همین دلیل نیز باید با توجه به تمام عادت های معمول، تنظیم گردد و به این ترتیب هرشخصی چون آگاه ترین فرد به عادت های غذایی خویش است بنابر این با فراگیری اموزش های لازم در مورد تغذیه صحیح، بخوبی میتواند با کمک متخصص تغذیه، میزان کالری مورد نیاز خود را تنظیم و مصرف کند. یاداوری می کنیم که مواد غذایی مصرفی روزانه ما متشکل از کربوهیدرات، پروتئین، چربی، املاح و ویتامین است و از میان این مواد فقط کربوهیدرات ها در میزان قند خون اثر می گذارند. پروتئین ها و چربیها فاقد قند هستند و در افراد دیابتی که دچار مشکلاتی چون اضافه وزن چربی (کلسترول و تری گلیسیرید بالا نیستند، مصرف این مواد در حد معمول، مجاز است. به این ترتیب، برای هر دیابتی، مهمترین مبحث در تغذیه صحیح، کربوهیدراتها (مواد قندی با نشاسته ای) و میزان مصرف ها است.

مواد شیرین کننده و جانشین قند

اگر شما قادر نیستید چای خود را بدون قند بنوشید برای مثال می توانید به جای قند از مواد شیرین کننده استفاده کنید. شیرین کننده های موجود نه دارای مواد گلوسیدی یا قندی هستند و نه در بدن حساسیت یا آلرژی تولید می کنند. مواد شیرین کننده به صورت مایع یا قرص یافت میشوند. آن دسته از مواد شیرین کننده که به صورت قرص هستند، حاوی «ساخارین» و «سیكلامات» می باشند. «آسپارتام» (نیتراسویت، كاندريل) یک نوع ماده قندی است که از مواد پروتئینی دارای «فنیل آلانین»، ساخته شده است.

استفاده از مواد شیرین کننده به میزان معمول، برای سلامتی ضرری ندارد. «سوربیتول» و «فروکتوز»، هر دو شکر هستند و به عنوان مواد جانشین قند استفاده میشوند و در صورت استفاده در حد معمول، این نوع قندها میزان قند خون را به مقدار کم افزایش می دهند. به همین دلیل برای تهیه بسیاری از مواد غذایی دیابتی ها از آنها استفاده میشود. میزان کالری قندهای جانشین به همان میزان قند معمولی است بنابراین اگر شما میخواهید لاغر شوید باید به این مسئله توجه کنید.

گروه های مختلف سنی و مقدار کالری مورد نیاز

تاکنون بخوبی دریافته اید که دلیل ابتلای افراد به دیابت ، کمبود و با کاهش ترشح انسولین از سلول های بتای لوزالمعده و یا مؤثر نبودن انسولین ترشح شده می باشد. به این ترتیب دلایلی چون «خوردن فراوان بنا با شیرینی» از جمله توجیهاتی است که چندان اساس علمی ندارد. در حال، همان گونه که در گذشته نیز توضیح داده شد، تغذیه یک دیابتی همچون تغذیه سایر افراد است. (توصیه هایی در مورد کم خوردن یا نخوردن این یا آن ماده غذایی، توصیه هایی غیر اصولی اند).

نکته اصلی در هر برنامه غذایی، مقدار کالری مورد نیاز هر فرد است . هر فرد برای تعیین هر نوع برنامه غذایی باید بداند بدنش چه مقدار کالری نیاز دارد.

نکته مهم : هنگام محاسبه نیاز بدن به کالری، عوامل متعددی مؤثرند که برنامه غذایی باید با تمام این عوامل تعیین گردد. برخی از این عوامل عبارتند از «چگونگی فعالیت جسمی، مقطع سنی، وزن و قد، نوع شغل و حرفه فرد، حالت های خاص ( بارداری و… ) و …

true
true
true
true

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


false